ถ้าวันหนึ่งลูกโตขึ้นมาเป็นแบบนี้…สิ่งที่เราเคยให้เขา อาจสำคัญกว่าที่คิด 🫶
ถ้าวันหนึ่งลูกโตขึ้นมาเป็นคนแบบที่เราไม่เข้าใจ…อย่าเพิ่งถามแค่ว่า “ทำไมลูกถึงเป็นแบบนี้?” 🫶
เวลาลูกโตขึ้นมาแล้วมีบางอย่างที่เราไม่เข้าใจ
เรามักถามว่า
“ทำไมลูกถึงเป็นแบบนี้?”
แต่พอได้เรียนรู้เรื่องการเลี้ยงลูกมากขึ้น หม่ามี้กลับรู้สึกว่า บางทีเราอาจต้องถามอีกคำถามไปพร้ อมกันว่า
“แล้วสิ่งที่ลูกได้รับจากการเลี้ยงดูมาตลอดหลายปี มีส่วนอย่างไรบ้าง?”
ไม่ได้หมายความว่า ถ้าลูกมีปัญหาแล้วต้องโทษพ่อแม่
และก็ไม่ได้หมายความว่า เด็กทุกคนจะเติบโตมาเป็นแบบหนึ่งแบบใดเพราะการเลี้ยงดูเพียงอย่างเดียว
เพราะเด็กแต่ละคนมีทั้งพื้นอารมณ์ บุคลิก ประสบการณ์ สภาพแวดล้อม และเรื่องราวของตัวเอง
แต่การเลี้ยงดูก็เป็นหนึ่งในสิ่งสำคัญที่อยู่ในชีวิตของเด็กทุกวัน
วิธีที่พ่อแม่ตอบสนองเวลาลูกร้อง
วิธีที่เรารับฟังเวลาลูกไม่เห็นด้วย
วิธีที่เราตั้งขอบเขต
วิธีที่เราชม ตักเตือน หรือแก้ไขเมื่อลูกทำผิด
รวมถึงความรู้สึกที่เด็กได้รับจากความสัมพันธ์เหล่านี้
สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงครั้งเดียว
แต่มันค่อย ๆ สะสมไปพร้อมกับการเติบโต
พอมีฟีบัส หม่ามี้เลยเริ่มสนใจเรื่อง Parenting Styles มากขึ้น
เพราะคำว่า “เลี้ยงลูก” ที่เราใช้กันทุกวัน จริง ๆ แล้วมีรายละเอียดมากกว่าคำว่าเข้มงวดหรือใจดี
ในทางจิตวิทยา มีกรอบหนึ่งที่แบ่งรูปแบบการเลี้ยงดูออกเป็น 4 แบบ โดยดูจาก 2 แกนสำคัญ
ความอบอุ่นและการตอบสนองต่อลูก
กับ
การกำกับดูแลและการมีขอบเขต
พอเอาสองอย่างนี้มาประกอบกัน จึงเห็นรูปแบบหลัก ๆ 4 แบบ
1. Authoritative
อบอุ่น + มีขอบเขต
พ่อแม่รับฟังความรู้สึกของลูก แต่ก็ยังมีกฎและขอบเขตที่ชัดเจน
ลูกพูดได้
ถามได้
ไม่เห็นด้วยได้
แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกอย่างจะได้ตามที่ต้องการ
พ่อแม่ยังสามารถพูดว่า “ไม่ได้” และอธิบายเหตุผลตามวัยของลูกได้
รูปแบบนี้จึงไม่ได้สอนเพียงว่า “ต้องเชื่อฟัง”
แต่ค่อย ๆ เปิดโอกาสให้เด็กได้ฝึกคิด ตัดสินใจ ควบคุมตัวเอง และรับผิดชอบกับสิ่งที่ตัวเองทำ
งานวิจัยจำนวนมากพบความสัมพันธ์ระหว่างรูปแบบนี้กับผลลัพธ์ด้านการปรับตัวและ self-esteem ที่ดีขึ้น
แต่ไม่ได้หมายความว่าเด็กทุกคนที่ถูกเลี้ยงแบบนี้จะต้องมีบุคลิกเหมือนกันทั้งหมด
2. Authoritarian
ควบคุมสูง + ตอบสนองทางอารมณ์น้อยกว่า
รูปแบบนี้ให้ความสำคัญกับกฎ การเชื่อฟัง และการทำตามสิ่งที่ผู้ใหญ่กำหนดค่อนข้างมาก
“ผู้ใหญ่บอก ก็คือต้องทำ”
พื้นที่สำหรับการพูดคุยหรือการแสดงความรู้สึกอาจม ีน้อยกว่า
หากรูปแบบนี้เข้มข้น เด็กบางคนอาจมีโอกาสฝึกตัดสินใจด้วยตัวเองน้อยลง และอาจให้ความสำคัญกับการยอมรับจากคนอื่นมากขึ้น
งานวิจัยหลายชิ้นพบความสัมพันธ์ระหว่าง authoritarian parenting กับ self-esteem ที่ต่ำกว่า เมื่อเทียบกับรูปแบบที่มีทั้งความอบอุ่นและขอบเขต
แต่ตรงนี้มีเรื่องหนึ่งที่หม่ามี้ว่า สำคัญมาก
Authoritative ไม่ใช่ Authoritarian
ชื่อคล้ายกัน แต่ความหมายต่างกัน
เพราะการมีขอบเขตไม่ได้แปลว่าต้องควบคุมลูกทุกอย่าง
3. Permissive / Indulgent
อบอุ่นสูง + มีขอบเขตน้อย
พ่อแม่ให้ความรัก รับฟัง และตอบสนองต่อลูกมาก แต่มีข้อจำกัดหรือกฎน้อยกว่า
เด็กอาจได้รับอิสระในการเลือกค่อนข้างมาก
ข้อดีคือ เด็กอาจรู้สึกว่าความคิดและความรู้สึกของตัวเองมีพื้นที่
แต่ถ้าขอบเขตน้อยมาก เด็กก็อาจมีโอกาสฝึกเรื่องการรอคอย การควบคุมตัวเอง หรือการอยู่ภายใต้กติกาน้อยลง
และเรื่องนี้ก็ไม่ได้แปลว่า
“ตามใจ = ลูกจะเสียคน”
งานวิจัยจากบางวัฒนธรรมพบว่าการเลี้ยงดูที่อบอุ่นสูง แม้จะมีการควบคุมน้อย ก็ไม่ได้ให้ผลลัพธ์แย่เสมอไป
ดังนั้นจึงไม่ควรตัดสิน Parenting Style จากคำว่า “ตามใจ” เพียงคำเดียว
4. Uninvolved / Neglectful
ความอบอุ่นต่ำ + การกำกับดูแลต่ำ
เด็กได้รับทั้งการตอบสนองทางอารมณ์และการดูแลกำกับจากผู้ใหญ่น้อย
เมื่อเทียบกับรูปแบบอื่น รูปแบบนี้มีความสัมพันธ์กับผลลัพธ์ด้านลบหลายด้าน ทั้งเรื่องการปรับตัว พฤติกรรม และ self-esteem
เพราะเด็กไม่ได้ต้องการเพียงอิสระ
แต่ก็ต้องการผู้ใหญ่ที่ “อยู่ตรงนั้น” ให้เขาพึ่งพาและช่วยนำทางด้วย
⸻
พออ่านเรื่องนี้ หม่ามี้เลยเริ่มเข้าใจอะไรบางอย่างมากขึ้น
การเลี้ยงลูกที่ดีอาจไม่ได้อยู่สุดทางด้านใดด้านหนึ่ง
ไม่ใช่ต้องเข้มที่สุด
และก็ไม่ใช่ต้องตามใจที่สุด
แต่อาจเป็นการค่อย ๆ หาจุดสมดุลระหว่าง
“ฉันรักและรับฟังความรู้สึกของลูก”
กับ
“ฉันยังมีหน้าที่ตั้งขอบเขตให้ลูก”
เพราะการมีขอบเขตไม่ได้ทำลาย self-esteem
สิ่งสำคัญคือ เราตั้งขอบเขตอย่างไร
ตัวอย่างง่าย ๆ
“ถึงเวลานอนแล้วนะ วันนี้เล่นต่อไม่ได้แล้ว”
นี่คือการตั้งขอบเขต
แต่การทำให้เด็กรู้สึกว่า
“ถ้าหนูไม่ทำตาม แปลว่าหนูเป็นเด็กไม่ดี”
เป็นอีกเรื่องหนึ่ง
ในทางจิตวิทยามีความแตกต่างระหว่าง behavioral control กับ psychological control
การกำกับพฤติกรรมอย่างเหมาะสมตามวัย ช่วยให้เด็กค่อย ๆ เรียนรู้กติกา ความปลอดภัย และการควบคุมตัวเอง
แต่ psychological control คือการเข้าไปควบคุมความรู้สึก ความคิด หรือความเป็นตัวของตัวเองของเด็ก เช่น ใช้ความรู้สึกผิด การถอนความรัก หรือทำให้เด็กรู้สึกว่าต้องเป็นอย่างที่พ่อแม่ต้องการ จึงจะได้รับการยอมรับ
งานวิจัยพบว่า psychological control มีความสัมพันธ์กับ self-esteem ที่ต่ำลง
ตรงนี้ทำให้หม่ามี้คิดถึงสิ่งที่อยากให้ฟีบัสเรียนรู้ในอนาคต
หม่ามี้ไม่ได้อยากให้เขาโตมาโดยไม่เคยถูกห้าม
เพราะชีวิตจริงคงเป็นไปไม่ได้
เขาต้องรู้ว่าอะไรทำได้
อะไรทำไม่ได้
อะไรปลอดภัย
อะไรไม่ปลอดภัย
และการกระทำของตัวเองมีผลต่อคนอื่นอย่างไร
แต่ในขณะเดียวกันก็อยากให้เขารู้ว่า
การถูกห้าม ไม่ได้แปลว่าเขาเป็นเด็กไม่ดี
การทำผิด ไม่ได้แปลว่าเขาไม่มีคุณค่า
และ
การที่พ่อแม่ไม่เห็นด้วยกับเขา ไม่ได้แปลว่าพ่อแม่ไม่รักเขา
ฟีบัสเพิ่ง 4 เดือนเอง
ตอนนี้เขายังไม่ได้ต้องการกฎมากมาย
ยังไม่ได้ต้องตัดสินใจเรื่องใหญ่ ๆ
และยังไม่เข้าใจเรื่องถูกผิดเหมือนเด็กโต
แต่เขากำลังเรียนรู้เรื่องความสัมพันธ์อยู่ทุกวัน
ร้องแล้วมีคนตอบ
ไม่สบายใจแล้วมีคนปลอบ
ส่งเสียงแล้วมีคนคุยด้วย
มองหน้าแล้วมีคนมองกลับ
สิ่งเล็ก ๆ เหล่านี้คือประสบการณ์ที่ค่อย ๆ สะสมขึ้นมาในความสัมพันธ์ระหว่างเด็กกับคนที่ดูแลเขา
เพราะฉะนั้น สำหรับวัย 4 เดือน หม่ามี้ไม่ได้มอง Parenting Styles เป็นเรื่องของการ “เลือกว่าจะเข้ม หรือตามใจ”
แต่มองว่าเป็นช่วงเริ่มต้นของการสร้างพื้นฐานบางอย่าง
ความรู้สึกปลอดภัย
การได้รับการตอบสนอง
การสื่อสาร
และความสัมพันธ์ที่ลูกเรียนรู้ว่า พ่อแม่เป็นพื้นที่ที่เขากลับมาได้
แล้วเมื่อวันหนึ่งฟีบัสโตขึ้น
เขาก็คงต้องเจอกฎ
ต้องถูกปฏิเสธ
ต้องทำผิด
ต้องผิดหวัง
และต้องรับผิดชอบกับสิ่งที่ตัวเองทำ
หม่ามี้คงปกป้องเขาจากทุกอย่างไม่ได้
และจริง ๆ ก็ไม่ได้อยากทำแบบนั้น
เพ ราะเป้าหมายของการเลี้ยงลูกอาจไม่ใช่การทำให้ลูกไม่เคยเจอความผิดหวัง
แต่อาจเป็นการค่อย ๆ เลี้ยงเขาให้วันหนึ่งสามารถรับมือกับความผิดหวังได้ด้วยตัวเอง
และยังรู้ว่า
“เราทำพลาดได้ แต่เราลองใหม่ได้”
พอโตขึ้นมาแล้ว บางครั้งเราก็อาจมองย้อนกลับไปเห็นว่า ประสบการณ์จากครอบครัวมีบางอย่างติดตัวเรามาจนถึงวันนี้
หม่ามี้เองก็มีบางมุมที่เมื่อได้เรียนรู้เรื่องการเลี้ยงลูก ก็เหมือนได้กลับไปเข้าใจตัวเองตอนเด็กมากขึ้นอีกนิด
แต่ไม่ได้อยากย้อนกลับไปหาคนผิด
เพราะอดีตก็คืออดีต
สิ่งที่น่าสนใจกว่าคือ
เราจะเลือกส่งต่ออะไรต่อจากนี้
หม่ามี้คงไม่ได้เลี้ยงฟีบัสได้ถูกต้องทุกครั้ง
คงมีวันที่เหนื่อย
มีวันที่ใจร้อน
มีวันที่ทำได้ไม่เหมือนที่ตั้งใจ
และคงต้องเรียนรู้ไปพร้อมกับเขา
เพราะวันนี้เราอาจยังไม่รู้ว่า ฟีบัสจะโตขึ้นมาเป็นคนแบบไหน
แต่เรายังเลือกได้ว่า ระหว่างทางที่เขากำลังเติบโตนั้น
เขาจะได้เรียนรู้อะไรเกี่ยวกับตัวเอง
เกี่ยวกับความสัมพันธ์
และเกี่ยวกับความรักจากบ้านของเขา
ถ้ามีสิ่งหนึ่งที่อยากให้ติดตัวฟีบัสไปตอนโต
ก็คงเป็นความรู้สึกว่า
เขาเป็นที่รัก โดยไม่ต้องสมบูรณ์แบบ
เขามีสิทธิ์คิดต่าง
มีสิทธิ์ทำพลาด
มีสิทธิ์รู้สึกไม่เหมือนคนอื่น
แต่ก็ยังต้องเรียนรู้ที่จะเคารพขอบเขต รับผิดชอบ และเติบโตขึ้นเรื่อย ๆ
เพราะสุดท้ายแล้ว เวลาลูกโตข ึ้นและเราสงสัยว่า
“ทำไมลูกถึงเป็นแบบนี้?”
เราอาจไม่จำเป็นต้องรีบหาคำตอบจากตัวลูกเพียงอย่างเดียว
ลองมองให้กว้างขึ้นอีกนิดว่า
“ตลอดเวลาที่เขาเติบโตมา เขาได้รับอะไรจากความสัมพันธ์รอบตัวบ้าง?”
ไม่ใช่เพื่อโทษลูก
ไม่ใช่เพื่อโทษพ่อแม่
และไม่ใช่เพื่อบอกว่าการเลี้ยงดูเป็นคำตอบของทุกอย่าง
แต่เพราะการเลี้ยงดูก็เป็นหนึ่งในชิ้นส่วนสำคัญของภาพใหญ่
และในวันนี้ที่ฟีบัสยังตัวเล็กมาก หม่ามี้อาจยังไม่รู้เลยว่าเขาจะโตขึ้นมาเป็นคนแบบไหน
รู้แค่ว่า…
เรายังมีเวลาอีกมากที่จะค่อย ๆ เรียนรู้วิธีเลี้ยงเขาไปด้วยกัน 🤍
#เลี้ยงลูกเชิงบวก #ParentingStyle #พ่อแม่มือใหม่ #พัฒนาการเด็ก #เข้าใจลูก #ครอบครัวอบอุ่น #จิตวิทยาเด็ก #เลี้ยงลูกอย่างเข้าใจ #ความสัมพันธ์พ่อแม่ลูก #ฟีบัส
จากประสบการณ์ตรงของผู้เขียนที่มีลูกวัย 4 เดือน เราจะเห็นได้ว่า การเลี้ยงลูกไม่ได้หมายความแค่ให้ความรักหรือกำหนดกฎเกณฑ์อย่างเดียว แต่เป็นการสร้างพื้นฐานความสัมพันธ์ที่มั่นคงระหว่างพ่อแม่และลูกตั้งแต่เนิ่นๆ ความอบอุ่นและการตอบสนองความต้องการของลูก ไม่ว่าจะเป็นการปลอบใจเมื่อร้องไห้ หรือรับฟังเวลาลูกแสดงความไม่พอใจ เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้เด็กมีความรู้สึกปลอดภัยและมั่นใจในตัวเองมากขึ้น ทฤษฎี Parenting Styles ที่แบ่งออกเป็น 4 รูปแบบ แม้ว่าจะดูเป็นกรอบนามธรรม แต่เมื่อนำมาปรับใช้ในชีวิตจริง เราสามารถประยุกต์ให้เหมาะสมกับบุคลิกลูก รวมถึงสภาพแวดล้อมต่างๆ ได้ เช่น รูปแบบ authoritative ที่เน้นทั้งความอบอุ่นและการตั้งขอบเขตชัดเจน เป็นแนวทางที่ผู้เขียนมองว่าน่าสนับสนุน เพราะช่วยพัฒนาให้ลูกได้ฝึกคิด ตัดสินใจ และเรียนรู้การรับผิดชอบโดยไม่ถูกควบคุมจนเกินไป อย่างไรก็ตาม การเลี้ยงลูกแบบ permissive ที่ให้ความรักและความอบอุ่นอย่างเต็มที่แต่มีขอบเขตไม่มาก ก็ไม่ได้หมายความว่าลูกจะเสียคนเสมอไป เพราะในบางวัฒนธรรม การให้พื้นที่ให้เด็กได้แสดงตัวตนและเลือกทางของตัวเองก็มีผลดีเช่นกัน ความสำคัญ คือการสื่อสารและให้เข้าใจถึงขอบเขตต่างๆ อย่างเหมาะสม ไม่ใช่การควบคุมด้วยความรู้สึกผิดหรือการถอนรัก ซึ่งจะส่งผลเสียต่อการพัฒนาความมั่นใจในตัวเองของเด็ก จากคำถามที่ว่าทำไมลูกโตขึ้นถึงเป็นแบบนี้ บางครั้งพ่อแม่อาจต้องมองย้อนกลับมาและตั้งคำถามใหม่ว่า สิ่งที่เราให้ และวิธีที่เราเลี้ยงดูก็เป็นส่วนหนึ่งที่มีอิทธิพลต่อลูกมากกว่าที่คิด การตั้งขอบเขตอย่างเหมาะสม เช่น "ถึงเวลานอนแล้ว วันนี้เล่นต่อไม่ได้" เป็นการสอนลูกเรียนรู้กติกาและการควบคุมตัวเองโดยไม่ทำร้ายจิตใจ ผู้เขียนมองว่า การเลี้ยงลูกที่ดีคือการหาจุดสมดุลระหว่างความรักและกฎระเบียบ ให้ลูกรู้ว่าถึงแม้จะผิดพลาดหรือไม่สมบูรณ์แบบ ก็ยังเป็นที่รักและยอมรับได้ ซึ่งช่วยให้ลูกเติบโตมาเป็นผู้ใหญ่ที่มั่นคง มีความอดทน และมี self-esteem ที่ดี สามารถรับมือกับความผิดหวังและเรียนรู้ที่จะลุกขึ้นใหม่ได้ การดูแลลูกวัย 4 เดือนเช่นในบทความนี้ คือการลงทุนในความสัมพันธ์ ปลูกฝังความรู้สึกปลอดภัยและการรับรู้ว่าพ่อแม่อยู่เคียงข้างเสมอ การตอบสนองเมื่อลูกร้องไห้ หรือการสื่อสารผ่านสายตาและเสียง เป็นรากฐานที่จะส่งต่อผลดีไปยังช่วงวัยที่ซับซ้อนขึ้นต่อไป ดังนั้นพ่อแม่จึงควรเปิดใจเรียนรู้และปรับตัวไปพร้อมกับลูก เพราะไม่มีใครเลี้ยงลูกได้สมบูรณ์แบบตั้งแต่แรก แต่ความตั้งใจและความรักนั้นสำคัญที่สุด
